Van de Romeinse Renus de Waal maken en van de Vahalis de Maas wat Bogaers doet, dat is pas "klinkklare kletspraat".
En dan maakt Bogaers van de Waal meteen ook maar de noordgrens van het Romeinse Rijk! Zie ROB bericht XVIII-1968. Wie vertelt hier nu "klinkklare kletspraat"?
het geeft wel aan dat ook Bogaers er van overtuigd was dat de teksten over de Renus niet op de Nederlandse Rijn pasten. Dat zag hij dus zeker juist.
Prof. Bogaers
Op de z.g. deskundigheid van Bogaers is heel wat af te dingen. Verschillende van zijn opvattingen zijn inmiddels achterhaald of als onjuist gekwalificeerd. Te denken valt aan:
De uitleg die prof.dr.J.E. Bogaers aan de Peutingerkaart geeft, is eveneens als "klinklare kletspraat" te kwalificeren. Zie het artikel van Bogaers over Castra Herculis. Je kunt echt van "kletspraat" spreken bij het lezen van dit artikel en van verbazing, als de Winkler Prins van 1977 de opvatting Castra Herculis is Druten, op gezag van Bogaers klakkeloos overneemt. Is dit wetenschap of gewoon "klinklare kletspraat"? Momenteel houdt geen enkele historicus deze opvatting van Bogaers nog voor juist.
En dat durft Bogaers de publicaties van Albert Delahaye "schokkend, zeer vreemd en volstrekt onaanvaardbaar" te noemen. Bogaers had zijn eigen artikelen eens wat beter moeten lezen. Dan zou hij begrepen hebben wat "vreemd" en "volstrekt onaanvaardbaar" eigenlijk inhoudt.
Bogaers stelde eens: "Delahaye is Vermaning niet. Dat is toen een heel slechte, onfatsoenlijke kwestie geweest. Ik sta achter Vermaning, maar deze Delahaye? Die daast maar door, die gaat z'n gang maar."
Dat zich met Delahaye nog een slechtere en nog onfatsoenlijkere kwestie heeft voorgedaan, vermeldt Bogaers wijzelijk niet. Bogaers was namelijk zelf een van de onfatsoenlijkste bestrijders van alles wat Delahaye naar voren bracht. Als je iemand een ernstig ziektegeval noemt en een doordrammer, ga je toch echt niet integer en wetenschappelijk te werk. Bogaers begreep maar al te goed dat als Delahaye gelijk heeft, hij als wetenschapper had afgedaan.
En hoe liep het af met Vermaning?
Vondsten Tjerk Vermaning vals: AD/AC. 14-12-2004.
Bogaers heeft het hier dus tweemaal fout gehad.
Met deze LINK verwijzen we naar enkele "wetenschappelijke" uitspraken van Bogaers.
Bogaers, de voorzitter van de Club van Nijmegen meende ook dat er in heel Nederland niemand is die Delahaye ook maar voor een halve cent krediet zou geven.
En dat terwijl hij zelf het gelijk van Delahaye regelmatig bevestigt in eigen uitspraken, alleen dat nooit openlijk heeft toegegeven. Zie bij de vele citaten, waaruit steeds het gelijk van Albert Delahaye blijkt.
En dan heeft Bogaers de mond vol over de zogenaamde "niet wetenschappelijke werk" van Delahaye.
Ingezonden reactie van een lezer op de opvatting van Bogaers ten aanzien van het verhaal van Delahaye in het Katholiek Nieuwsblad van 14 juni 1985.
Volgens dr.P.Leupen heeft Bogaers de boeken van Delahaye wel degelijk gelezen, dus van onwetendheid van de argumentatie van Delahaye kan niet gesproken worden. Misschien was het verstandiger geweest van Bogaers dat hij de boeken van Albert Delahaye eens grondig bestudeerd zou hebben en ook vernomen had hoe andere historici erover dachten. Ik kan de lezer nu slechts verwijzen naar de vele Citaten die alle onverkort het gelijk van Delahaye aantonen en waar (LET OP!) er ook enkele van Bogaers zelf tussen staan. Hoezo "klinkklare kletspraat" en hoezo kreeg Delahaye "geen krediet"?
Als een van de samenstellers van het Bronnenboek van Nijmegen, heeft Bogaers zijn "deskundigheid" te grabbel gegooid. Alle fouten in dat Bronnenboek staan ook op zijn conto. Het Bronnenboek kwam er mede, om "voor eens en altijd van de dooddoeners van Delahaye af te zijn". Het heeft niet mogen baten. Het Bronnenboek kan gekwalificeerd worden als broddelwerk en bevestigt op alle fronten het gelijk van Albert Delahaye. Zie bij Bronnenboek
Bogaers is met zijn goedkeuring van het Bronnenboek, ook mede verantwoordelijk voor de fouten en blunders in dit boek.
In zijn artikel over "De dooddoeners van Delahaye" probeert Bogaers (samen met P.Leupen) de deskundigheid van Albert Delahaye onderuit te halen. Hij vindt het een "zeer afmattende bezigheid" om de opvattingen van Delahaye te weerleggen. Die "afmattende bezigheid" noemen wij wetenschappelijke discussie, waarbij iedereen moet bewijzen wat hij beweert. En dat bewijzen is Bogaers nog steeds niet gelukt. Ook alle vooringenomen standpunten moeten dan opnieuw bewezen worden. Blijkbaar hebben Bogaers (en Leupen en andere historici) nog steeds niet begrepen dat niet alleen Nijmegen als Noviomagus ter discussie staat, maar ook heel Germania en de rest van de geschiedenis vanaf de Romeinse tijd. De argumentatie van Bogaers gaat nog steeds uit van de "zekerheden" dat de Renus de Duits/Nederlandse Rijn is en Novaesium de plaats Neuss zou zijn. Bogaers begrijpt nog steeds niet dat dat juist eerst bewezen moet worden. En die bewijzen ontbreken tot heden. Want is Novaesium wel Neuss, of is het Nouvoin-sur-Meuse, zoals Delahaye beweert? Het is precies dezelfde discussie als met de naam Noviomagus. Was dat Nijmegen of Noyon? Ook in zijn argumentatie ten aanzien van Noviomagus gaat Bogaers mank. Bogaers stelt: "Welke plaats kan anders bedoeld worden aan de rivier de Waal die het eiland van de Bataven in het zuiden voorbijstroomt?" Bogaers begrijpt dus nog steeds niet dat dan eerst bewezen moet worden dat met Patabus of Vahalis de Waal bedoeld wordt, en met Insula Batavorum de Betuwe.
Eenzelfde "probleem" doet zich voor rondom Cuijk. Dat er Romeinse overblijfselen gevonden zijn, doet hier niet ter zake. Maar wat was de naam van die Romeinse plaats? Was Cuijk het Ceuclum ( of Cevelum) op de Peutingerkaart? In de Nederlandse opvatting wordt er Ceuclum gelezen, om er vooral Cuijk, een moderne naam, van te kunnen maken. Of was het Cevelum toch Chevilly? En nu komt het! Volgens de opvatting van Bogaers zelf heette Romeins Cuijk niet Ceuclum, maar zeer waarschijnlijk in werkelijkheid Ceudiacum. Zie (J.E.Bogaers).
Hiermee wijkt Bogaers af van de Nederlandse traditie. Cevelum -want dat staat er- op de Peutingerkaart is dan niet de Nederlandse plaats Cuijk. Het Romeinse Cuijk droeg volgens Bogaers de naam Ceudiacum, wat een emendatie was van B.H.Stolte, die het in Ceudiaco 'verbeterde' (Brabantia, VI, 1957).
En laat nu de Gemeente Cuijk het zelf over Cevelum hebben. Ook enkele verenigingen en bedrijven in Cuijk noemen zich "Cevelum". Op de website van de historische cartografie lees je ook Cevelum. Waar heeft Bogaers het dan over met zijn Ceuclum? De man spreekt zichzelf tegen met zijn Ceudiacum.?
Waarop deze these van Bogaers gebaseerd is blijft een raadsel. En als je dan toch wat Romeinse namen aan het uitdelen bent, kun je je eigen dorp (geboorteplaats van Bogaers) toch niet overslaan. Ook D.P. Blok doet ten aanzien van zijn woonplaats Nederhorst den Berg hetzelfde door er het etiket Attingahem op te plakken. Ook hier weer zonder enig bewijs. Het is tekenend voor de historisch geografische deskundigeheid in Nederland. En dan heeft Bogaers het over de ondeskundige kletspraat van Delahaye!
Uitvergroting van de naam
Is de derde letter van deze naam een u of een v? Is de 4e letter een c of een e?
Zie verdere details bij Cuijk, waar ook een vergelijking met andere namen op de Peutingerkaart wordt gemaakt.
De vondst van enkele palen in de Maas bij Cuijk leidt bij Bogaers tot de volgende "wetenschappelijke" opvatting!
"Deze palen kunnen o.a. op grond van het niveauverschil, bezwaarlijk overblijfselen zijn van de laat-Romeinse wal. De kans bestaat dat ze behoord hebben tot een constructie van een Romeinse brug, maar het is ook heel goed mogelijk dat ze uit veel later tijd dateren en deel hebben uitgemaakt van een beschoeiing!" (Bron: J.E.Bogaers).
Wat voor een wetenschappelijk betoog krijgen we hier voorgeschoteld?
Volgens Bogaers was Castra Herculis van de Peutingerkaart de plaats Druten aan de Waal. Dat betoog steunt op de aanname, zoals Bogaers het letterlijk uitdrukt, dat de Vahalis de Maas is en de Renus de Waal. Zo kun je natuurlijk alles rechtpraten wat krom is. En dan vindt Bogaers dat Delahaye "klinklare kletspraat" verkoopt. Van de Renus de Waal maken en van de Vahalis de Maas, dat is pas "klinkklare kletspraat".
Wat Bogaers wel nog opmerkt is dat er Druten nooit iets Romeins gevonden is. Waar sta je dan met je opvatting?
Uit het hele betoog van Bogaers blijkt ook glashelder dat de traditionele opvattingen gewoon niet passen in het Nederlandse landschap. Slechts door met alles te schuiven of bronnen onjuist overgeleverd te verklaren is het met hangen en wurgen enigszins passend te maken.
Wat krijgt Albert Delahaye hier weer gloeiend gelijk!
Prof. dr. J.E.Bogaers.
Prof.dr.J.E.A.Th. (Julianus Egidius Alphonsus Theresia, doorgaans gebruikt Bogaers slechts de eerste 2 initialen) Bogaers (1926-1996) stond vooral bekend als deskundige op het terrein van de Romeinse archeologie. Als hoogleraar was hij verbonden aan de Universiteit van Nijmegen (Katholieke Universiteit Nijmegen, vakgroep Provinciaal-Romeinse Archeologie). Daarvoor was hij werkzaam bij de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) te Amersfoort. Bogaers heeft talrijke publicaties op zijn naam staan. Zijn opgravingsverslagen getuigen misschien van een zekere deskundigheid, zijn interpretaties zijn meestal foutief, omdat hij uitging van verkeerde veronderstellingen.
De volgende uitspraken van Bogaers kwalificeert zijn manier van denken en van werken: "De archeoloog plaatst zijn vondsten tegen de achtergrond van de literatuur die daarover bekend is". "Over de Romeinse tijd in ons land hebben verschillende schrijvers zoals Caesar en Tacitus het een en ander meegedeeld, zodat het mogelijk is zich een voorstelling te maken van de toestanden in die periode.
En hier ging Bogaers in slaafse navolging van de traditionele historici dus in de fout. Want Caesar en Tacitus schreven niet over ons land! Deze veronderstelling moet allereerst bewezen worden, voordat men hun teksten op Nederland van toepassing kan achten. En die bewijzen zijn nooit geleverd, ook niet door Bogaers. Albert Delahaye heeft juist aangetoond dat Julius Caesar en Tacitus het helemaal nooit over ons land hebben gehad. En als het uitgangspunt fout is, is ook de rest van het betoog fout en dient men opnieuw te beginnen. Het recente onderzoek van de Gentse professor H.Thoen bewijst onweerlegbaar dat Julius Caesar nooit in België is geweest (en dan al helemaal niet in Nederland!). Dat zou Bogaers ook moeten weten, want de Romeinse tijd laten de meest optimistische historici (ook foutief) pas beginnen in 12 v.Chr. En toen was Julius Caesar al 32 jaar dood!
In zijn opvatting over de Romeinse geschiedenis in ons land hanteerde en verkondigde Bogaers onverkort de traditionele visie. Dat hij daarbij wel eens voor onoverkomelijke bezwaren kwam te staan, zichzelf in publicaties wel eens tegenspreekt of de traditie toch niet helemaal volgde, werd zoveel mogelijk verzwegen, evenals de zaken die hij oversloeg. Bogaers was een schoolvoorbeeld van een wetenschapper die op zijn titels en gezag eigen inzichten staande probeerde te houden. "Daar hoeft niet aan getwijfeld te worden, omdat het zo is, zoals ik het zeg en het altijd zo geweest is", was een opvatting die feilloos bij Bogaers paste. Andere historici durfden hem niet eens tegen te spreken, totdat................. er in het archief van Nijmegen ene Albert Delahaye kwam werken.
De sterke tegenstand tegen de publicaties van Albert Delahaye, maar ook tegen zijn persoon (hoe professioneel ben je dan?) kan alleen verklaard worden uit het oogpunt dat er een reputatie op het spel stond. Bogaers stond immers internationaal bekend als een zeker deskundig en alom gewaardeerd wetenschapper, met name op het gebied van de Romeinse archeologie. Nadat hij de visie van Delahaye gelezen had, en dat hij die boeken drommels goed gelezen heeft blijkt wel uit zijn verweer, overzag Bogaers meteen alle consequenties in alle omvang. En juist op het punt waarop hij zijn titel en professoraat had gehaald, bleek er veel mis met zijn opvattingen. En dat er in zijn werk wel eens wat foutjes zaten, wist Bogaers ook al vanaf de eerste dag van zijn aanstelling te Nijmegen. Uit de recentie van zijn boek, nota bene in Numaga, het eigen tijdschrift van Nijmegen, lezen we:
"J. E. BOGAERS, Civitas en stad van de Bataven en Canninefaten. Berichten van de Rijksdienst van het Oudheidkundig Bodemonderzoek, jaarg. 10-11 (1960-61), blz. 263-317.
Deze studie van prof. Bogaers is in wezen zijn rede, die hij heeft uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van buitengewoon hoogleraar in de Romeinse oudheidkunde van de Nederlanden aan de Nijmeegse universiteit op 21 oktober 1961 en werd als zodanig door dr. H. J. H. van Buchem uitvoerig besproken in ons tijdschrift (jrg. VII, blz. 129 v.v.). Wel heeft de auteur, rekening houdend met een aantal opmerkingen van buiten- en binnenlandse vakgenoten, hier en daar de tekst sterk gewijzigd en uitgebreid". (Einde citaat).
"Sterk gewijzigd en uitgebreid" betekent niets meer en niets minder dan dat Bogaers enkele onjuistheden verbeterde en dat hij onvolledig was en dat aanvulde. Het woord "sterk" benadrukt behalve dat er nogal veel veranderd moest worden, ook zijn wetenschappelijke manier van werken. Die was allerminst sterk te noemen.
Prof.dr.J.E.Bogaers als wetenschapper.
Aan de deskundigheid van prof.dr. J.E. Bogaers als historicus mag, gezien het hierboven staande, ernstig getwijfeld worden.
Zijn opvattingen (en hier geven we enkele voorbeelden) over de prehistorische vuistbijlen van Tjerk Vermaning, over de Gallo-Romeinse tempels te Elst, over de mijlpaal van Monster, over Ulpia Noviomagus, over enkele Romeinse opschriften of over de opgravingen te Maurik, zijn allemaal niet zonder kritiek gebleven.
Reconstrueert men nu de opvattingen van Bogaers met de "BEWIJZEN" die hij ervoor aanvoert, dan blijkt Bogaers de grote falsaris van Romeins Nijmegen te zijn. Wat Bogaers over Romeins Nijmegen heeft gepubliceerd grenst aan het ongelooflijke. Het is zeer begrijpelijk dat Bogaers het felst van alle historici tegen Delahaye ageerde. Zijn reputatie en titels stonden op het spel. Een reputatie waar achteraf NIETS van overblijft, aangezien hij steeds van de verkeerde uitgangspunten is uitgegaan en daar omheen zijn theorieën heeft opgebouwd. Niet Delahaye heeft de deskundigheid van Bogaers te grabbel gegooid, zoals hij vreesde, dat heeft hij zelf gedaan. Bogaers kan het best gekwalificeerd worden als de grote fabeldichter van Romeins Nijmegen.
Ook op andere archeologische locaties maakt Bogaers er een potje van. Bijvoorbeeld de aanname dat de Canninefaten bij Voorburg een Romeinse stad hadden, die nergens wordt vermeld en waarvan de naam een compleet verzinsel van Bogaers is. En dat op grond van één enkele losse letter. Bij Bogaers is het blijkbaar normaal dat hij zonder verder bewijs, zijn gedachten als vaststaande feiten etaleert. Als Bogaers op een steen die uit de Oosterschelde is opgevist «DMB»leest wordt dat bij hem automatisch "Decurio Municipii Batavadorum", waar hij vervolgens gelijk maar Nijmegen van maakt (Zie: Romeins Nijmegen. Van Nijmegen naar Nehal|(a)en(n)ia / J.E. Bogaers. p– In : Berichten R.O.B. 10-11, 1960).
Die letters «D M B» zouden net zo goed als « Dis Manibus Beneficium» of «Dis Manibus Brigantes» of zoiets kunnen betekenen. Wie zegt dat de gedachte van Bogaers de juiste is? Die is duidelijk gestoeld op de vooringenomenheid dat de Bataven in Nederland woonden. Dan niet bij de Oosterschelde, maar daar is de Betuwe toch niet zo ver vandaan?
Opgevist uit de Osterschelde! Lag daar niet de haven Domburg, waar ook de Nehalennia altaren gevonden zijn? En was deze steen met het opschrift «D M B» wellicht een grafsteen? En waren die Nehalennia altaarstenen niet bestemd voor vervoer naar Engeland. En laat nu de «Brigantes» een volksstam in Engeland zijn! De cirkel is rond!
De Gallo-Romeinse tempels in Elst.
Het stokpaardje van prof.dr.J.E. Bogaers (waarover ook zijn proefschrift handelde) was de Gallo-Romeinse tempel(s) te Elst, zijn "levenswerk". De opvattingen van Bogaers over deze tempels, moeten fundamenteel herzien worden, nu gebleken is dat de oudste tempel niet van vóór 69 n.Chr. dateert, maar volgens recent onderzoek op zijn vroegst uit 100 na Chr. (Bron: H.v.Enckevort). Daarmee komt het uitgangspunt van Bogaers' betoog over Romeins Nederland en het hele verhaal rond de opstand van de Bataven in 69/70 n.Chr. op losse schroeven te staan. De bouw van deze tempel komt daarmee in een compleet andere historische context te staan. Niet de Bataafse opstand, maar andere gebeurtenissen vormen de historische achtergrond van deze tempel. De opvattingen van de 'deskundige bij uitstek' Bogaers, dienen dus herzien te worden en met deze, die van andere historici, die voortborduren op de opvattingen van Bogaers! Het bewijst tevens dat de wijze van "archeologisch onderzoek" van Bogaers (en hoevelen met hem?) steeds gebaseerd is geweest op vooringenomen standpunten en naar bekende feiten toe is geredeneerd, en dat deze niet steunen op technisch onderzoek. Op hoeveel andere vindplaatsen in Romeins Nederland is dit ook zo gebeurd? Bogaers is niet de enige geweest die op deze wijze archeologisch "onderzoek" gedaan heeft. W.A. van Es heeft hetzelfde principe gehanteerd bij zijn zoektocht naar Dorestad. Wat krijgt Delahaye hier weer eens "klinkklaar" gelijk!
En verder in Elst? Volgens de traditie was Elst het in oorkonde genoemde Helisthe-Marithaime, waar St.Willibrord "custos" (bewaarder) van de Salvatorkerk was. En wat schrijft Bogaers er zelf over? "Bij opgravingen zijn geen vondsten gedaan die gedateerd moeten worden tussen de 4e en 7e/8e eeuw!" Bogaers spreekt hier zelf de traditie tegen, terwijl hij Albert Delahaye gewoon gelijk geeft. "Continuïteit tussen de heidense tempel in Elst en de op dezelfde plek gebouwde kerk is archeologisch niet aan te tonen", schrijft Bogaers, al neem hij wel aan dat een "angstige eerbied" deze plek bleef omgeven. Die "angstige eerbied" is weer zo'n nietszeggende uitdrukking van Bogaers om te verhullen dat er niets gevonden is dat zijn verhaal bevestigt. Hij maakt er dan maar een gevoelskwestie van met een "angstige eerbied". Angst of eerbied voor wie of wat wordt niet vermeld. Deze uitdrukking van Bogaers kunnen we ook weer kwalificeren als "klinkklare kletspraat". Het betekent gewoon dat er geen Salvatorkerk in Elst was ten tijde van St.Willibrord. Elst was dus niet het bedoelde Helisthe-Marithaime waar wel een Salvatorkerk was. Volgens Delahaye was dit Ouest-Marest in Normandië. Maar als Helisthe-Marithaime uit Nederland verdwijnt, dan is voor de zoveelste keer aangetoond dat ook de interpretaties rondom het Utrecht van St.Willibrord, die van Deventer en Tiel, maar ook die van Wijk bij Duurstede als Dorestad foutief zijn.
Hier geeft Bogaers Delahaye dus gewoon gelijk, al heeft hij dat nooit openlijk toegegeven. Wie verkoopt er dan "klinkklare kletspraat"? Om de geliefde uitdrukking van Bogaers over de opvattingen van Delahaye ook eens te gebruiken!
Overigens merkt Bogaers op (in zijn boek over de Gallo-Romeinse tempels) dat de overgeleverde tekst op één plaats onduidelijk, geredigeerd of misschien zelfs corrupt (vals) is en in de loop der jaren op verschillende wijzen geïnterpreteerd is. Bogaers is van mening dat met deze kerk slechts de St.Salvatorkerk te Utrecht bedoeld kan zijn en dat er in 726 geen Salvatorkerk te Elst bestond. Hij bestrijdt daarmee o.a. de opvatting van prof.dr.R.R.Post die stelde (in "Eigenkerken en bisschoppelijk gezag in het diocees Utrecht tot de 13e eeuw") dat Willibrord wel degelijk in het bezit was van de Salvatorkerk in Elst. Bogaers merkt zelf op, dat de resultaten van de opgravingen in Elst geen aanleiding geven ter staving van de mening van Post. De geleerde heren wetenschappers, zij die de opvattingen van Albert Delahaye belachelijk maakten, zijn het onderling allerminst eens.
Hoe Delahaye ook hier weer gelijk krijgt. Ten aanzien van de mening van Post over Elst krijgt Delahaye gelijk en nog wel van Bogaers, niet meteen zijn grootste medestander! Het lijkt een onbeduidend detail, maar wel een van cruciaal belang.
In 896 laat Koning Zwentibold een onvrije vrouw van de kerk van Elste vrij. De determinatie van P.Leupen in het Bronnenboek van Nijmegen als Elst in de Betuwe, werd door Bogaers altijd als onjuist gezien, wat hij aan de hand van opgravingen bewezen meende te hebben. En dan slaat Bogaers een belachelijk figuur door deze opvatting van Leupen in het Bronnenboek te laten passeren en goed te keuren. Immers Bogaers was mede samensteller van Het Bronnenboek (zie met name de Romeinse teksten), waaronder ook zijn handtekening staat. Wat voor een wetenschapper ben je dan?
Ook hier krijgt Delahaye weer gelijk!
De juiste plaats van het genoemde Elste is Elnes, op 14 km zuid-oost van Tournehem.
"Municipium Ulpia Noviomagus Batavorum".
Een volgend voorbeeld van de "wetenschappelijke" deskundigheid van Bogaers is Ulpia Noviomagus.
ULPIA NOVIOMAGUS kan het best een "uitvinding van Bogaers" genoemd worden. De naam en het ontstaan van de Romeinse stad Noviomagus zijn uitvoerig en grondig besproken door J.E. Bogaers in zijn inaugurale rede in 1959. Sindsdien is algemeen aanvaard dat de Romeinse nederzetting in Nijmegen-West van Keizer Traianus de naam Ulpia Noviomagus heeft ontvangen tezamen met het marktrecht. Dit zou in 103 of 104 n.Chr. zijn gebeurd ter compensatie van het vertrek van de Legio X Gemina naar het Donaugebied (ach, zielig Nijmegen, moet Trajanus hebben gedacht, ik moet Nijmegen wel enige compensatie geven voor de verloren gegane werkgelegenheid - wie gelooft dit zelf?-). In latere tijd zou Ulpia Noviomagus als Municipium Batavorum stadsrecht hebben gekregen. Het "Ulpia" werd door Bogaers aanvankelijk nog wel tussen haakjes geplaatst. Hij twijfelde blijkbaar ook aan dat deel van de naam, maar voerde ook geen enkel bewijs aan voor die toevoeging. Het woord "Ulpia" is voordat Bogaers het als zodanig gebruikte nooit in welke bron dan ook op Nijmegen van toepassing gebracht. Hij heeft het dus nieuw uitgevonden en toegepast, zonder enig bewijs. Het was zijn fantasietje.
Het gaat hier dus over een "sterke traditie sinds de Romeinen" van Hugenholtz, die dus pas sinds 1959 bestaat. De opvattingen van Bogaers, waarvoor hij geen enkel bewijs aanlevert -het is slechts zijn gedachte-, zijn allerminst overtuigend geweest, getuige de uitspraken van Van Buchem in Numaga VI mei 1959 p.51: "Wij hopen, dat dr. Bogaers spoedig gelegenheid zal vinden om zijn nieuwe denkbeelden omtrent deze voor de oude geschiedenis van Nijmegen toch waarlijk niet onbelangrijke kwesties duidelijker en uitvoeriger uiteen te zetten."
Van Buchem betwijfelt de gegrondheid van Bogaers' scepsis, dat het Romeinse Nijmegen, onder de naam "Municipium Ulpia Noviomagus Batavorum", zijn stadsrechten aan keizer M. Ulpius Traianus (98-117) te danken zou hebben.
H.Halbertsma meent (Numaga VIII 1961 p.48), "dat er ten onrechte een band zou zijn gelegd tussen Noviomagus en keizer M. Ulpius Traianus en dat dat niet door Bogaers is gesuggereerd". Dat had meneer Halbertsma dus niet goed begrepen, want Boagers heeft niet de bedoeling gehad Ulpia van Noviomagus van elkaar te scheiden, aldus Van Buchem. (Kunt U deze redenatie nog volgen?) De "gedachte" van Bogaers bleek meteen een zekerheid te zijn geworden, zonder dat er ooit één enkel bewijs voor werd geleverd. Op "gezag" van Bogaers werd deze nieuwe mythe, want dat is het, aan de geschiedenis van Nijmegen toegevoegd. En deze nieuwe mythe is nog hardnekkiger te verwijderen dan alle overige mythes, zeker nu Museum Het Valkhof te Nijmegen er een publiekstrekker van heeft gemaakt, compleet met een "zuil van Trajanus".
En wat schrijft J.K. Haalebos (de compaan van Bogaers) in Numaga (XlVII 2000 p.36)? Bogaers heeft voorgesteld dat de naam Batavodurum van de oude hoofdplaats der Bataven in het oosten van Nijmegen is meeverhuisd naar het nieuwe bestuurscentrum in het Waterkwartier. Een dergelijke verschuiving van de plaatsnaam Batavodurum is puur hypothetisch, schrijft Haalebos. Als stad (municipium) wordt Nijmegen pas in het begin van de 3de eeuw vermeld onder de naam Municipium Batavorum. Noviomagus betekent Nieuwveld of Nieuwmarkt. Het doet wat vreemd aan dat een dergelijke naam gegeven zou zijn aan een bestaande nederzetting, zelfs als dit samen zou gaan met het verlenen van marktrecht. Zowel de aanwezigheid van de Ala Batavorum als het feit dat deze ruiterafdeling nog Bataven onder haar manschappen telde, mag opmerkelijk worden genoemd en wijkt af van de gangbare opvattingen over de ontwikkeling van de Romeinse hulptroepen. Meestal wordt aangenomen dat de Bataafse hulptroepen na de grote opstand van 69/70 uit de provincie zijn verwijderd en dat er aan het einde van de 1ste eeuw weinig rekening meer met hen werd gehouden. Hiermee toont Haalebos aan dat er nog wel kritsche historici bestaan, die niet alles zo maar klakkeloos slikken, zelfs niet van hun eigen 'baas'.
De vraag is dus zeer gerechtvaardigd: "Wie verkoopt er hier nou KLETSPRAAT?" De Bataven zouden in de Nederlandse opvatting dus als dank voor hun opstand tegen de Romeinen een nieuwe stad met marktrecht gekregen hebben. Om het met Obelix te zeggen: "Rare jongens, die Romeinen".
Een "dwaas" gebouwtje.
Dr.J.Haalebos en dr.J.Bogaers hebben een langdurige "samenwerking" in de archeologie. Bij opgravingen op de Sterreschansweg te Nijmegen, waar Haalebos de leiding van het onderzoek had, werd de fundamenten van een Romeins gebouw gevonden. De afdeling Provinciaal-Romeinse archeologie van de KU weet vooralsnog geen antwood op de vraag wat het precies is geweest. Een onderdeel van een groter complex? Een badhuis? Een woning? Wie het weet mag het zeggen. En dan komt de deskundige bij uitstek aan het woord, prof.dr. Bogaers, die het als "een dwaas gebouwtje" kwalificeert. Hier spreekt dus de wetenschap, een dwaas gebouwtje. Omdat Bogaers niet weet wat het is, is het dus dwaas. Wie is hier "dwaas" (=zonder verstand, gekke dingen zeggend, wat aan iemands verstand doet twijfelen - Van Dale)?
Bogaers laat hier (en bij andere opgravingen, bijv. van de Romeinse Muur) weer eens zien helemaal geen deskundig archeoloog te zijn. Hij kwalificeert de vondsten te vaak naar eigen bevindingen. Hier moet eerder aan het verstand van Bogaers dan aan de vondst getwijfeld worden?
Andere opvallende verschillen van Bogaers met de traditie.
De slag van de Usipeten en Tencteren wordt door de Nederlandse historici op grond van de tekst van Caesar"op 80 mijl van de kust, waar de Mosa in de Renus valt" (in de antieke tekst staat dus niet "Maas" en "Rijn"). Deze plek wordt door de verschillende historici op totaal verschillende plaatsen gedacht.
Byvanck plaatste de oversteek van Caesar over de Renus te Kleef of Emmerik en de veldslag te Goch of Kevelaar; Van Es plaatst de slag te Gorinchem; Hoogveld op eigen argumentatie (we gaan hier niet in op die argumentaties) te Neerbosch bij Nijmegen. Andere historci denken meer aan Rossum (hoe dat dan met de oversteek van Caesar over de Renus zit, wordt niet vermeld).
Bogaers plaatst deze slag in Frans Vlaanderen bij Cassel Menapiorum, immers bij de oversteeek over de Renus kwamen zij in botsing met de Menapii. Bogaers wijkt hier dus geheel af van de traditie, die deze slag immers steeds in Nederland/Duitsland plaatst. Wat was Bogaers hier nu dicht bij de ware kijk op de geschiedenis van ons land in het eerste millennium! En wat geeft Bogaers Delahaye hier gelijk, die deze slag ook in Frans-Vlaanderen plaatst! Hoezo "klinkklare kletspraat" van Delahaye?
Castra Herculis. Bogaers was van mening dat Castra Herculis in de omgeving van Druten gezocht moest worden. Daar hebben andere historici steeds andere meningen over gehad. Van Castra Herculis zijn liefst 11 verschillende locaties bekend in Nederland, ofwel men weet gewoon niet waar het gelegen heeft.
F.Gorissen, de archivaris uit Kleef en samensteller van het "Stedeboek van Nijmegen", vermeldt over Bogaers: "In tegenstelling met J. E. Th. Bogaers (De Gallo-Romeinse Tempels te Elst in de Overbetuwe 's Gravenhage 1955, diss. Nijmegen) neig ik tot de mening, dat Castra Herculis in de omgeving van Elst gezocht moet worden."
Ook hier dus een afwijkende mening van die van Bogaers. Want als Elst Castra Herculis was, dan was het niet Helisthe-Marithaime en dan ging de hele theorie van Bogaers natuurlijk niet meer op. En dat doorzag Bogaers meteen, vandaar zijn ontkenning ten opzichte van de mening van Gorissen. Was dit nu ook "klinkklare kletspraat", maar dan van Gorissen?
Aan de deskundigheid van Bogaers mag ernstig getwijfeld worden.
We geven nog een voorbeeld uit HONDERD ÉÉUWEN NEDERLAND, blz. 153.In 1954 is te Kapel-Avezaat, gemeente Zoelen (Neder-Betuwe) een klein altaar gevonden met een belangrijk opschrift: ,,--..Silvester decurio Municipii Batavorum-...".
Wat schrijft Bogaers hierover?
"Met Municipium Batavorum kán moeilijk een andere plaats dan Nijmegen bedoeld zijn".
Bogaers beweert dus dat het Municipii Batavorum op deze steen op Nijmegen betrekking heeft. Dit "kan moeilijk een andere plaats" is dus duidelijk zijn interpretatie, maar dit vormt geen enkel bewijs ten gunste van Nijmegen. Het hier genoemde Municipium Batavorum is de plaats waar deze Silvester vandaan kwam. De nabijheid van de vondst bij Nijmegen heeft de interpretatie vooropgezet op Nijmegen gericht. Men mag zich zelfs afvragen waarom Silvester zijn altaar dan niet in Nijmegen zelf heeft opgericht, als hij daarvan afkomstig was? Bovendien zijn gedenkstenen van Bataven door het hele Romeinse Rijk gevonden. Waar ze elders niets bewijzen, bewijst deze steen bij Nijmegen ook niets.
Het Municipium Batavorum was niet Nijmegen, maar Béthune in Noord-Frankrijk. Daar kwam deze Silvester vandaan en niet uit Nijmegen.
Op deze manier probeert Bogaers de Bataven vooral in Nederland en in de Betuwe te houden. Maar daar is geen enkel bewijs voor. Het "bewijs" van Bogaers staat model voor het interpreteren van historici om vooral de bestaande Romeinse traditie in Nederland te handhaven.
Deze denkwijze van Bogaers wordt meteen al gelogenstraft door een gedenksteen van een Nerviër, gevonden in Nijmegen. Hier zal niemand het in zijn hoofd halen om daarmee aan te tonen dat Nijmegen dus de stad van de Nerviërs was. Iedereen weet dat het onmiskenbaar Bavay in Noord-Frankrijk was. Die Nerviër zal wel net als de Bataaf Silvester vanuit Noord-Frankrijk gerecruteerd zijn in het Romeinse leger.
De mijlpaal van Monster of Naaldwijk.Rond 1500 is er in Monster of Naaldwijk een (Romeinse) mijlpaal gevonden, waar sindsdien heel wat mee gebeurd ia. Men heeft zich zelfs lange tijd afgevraagd of hij wel echt Romeins was. Van deze Romeinse (?) mijlpaal is 1. de vindplaats onbekend en 2. in de 16e eeuw is deze mijlpaal "bijgewerkt en gerestaureerd". Voor een echte wetenschapper, zoals bijv. A.W. Byvanck, is zo'n bron op slag waardeloos, echter niet voor Bogaers. Byvanck kende de paal wel, maar heeft er geen conclusies aan verbonden.
Bogaers heeft in 1959 een poging gedaan de letters M.A.C. te verklaren als Municipium Aelium Canninefatium, de hoofdplaats van de Canninefaten, wat dan de belangrijke Romeinse burgerlijke nederzetting met marktplaats Foro (H)Adriani (Arentsburg/Voorburg) geweest zou zijn. Zowel Byvanck als Van Es weerleggen dit. Ook Bogaers erkent zelf dat van een burgerlijke nederzetting niets gebleken is bij opgravingen in Arentsburg/Voorburg. Zie bij Foro Adriani. Van Buchem noemt de opvatting van Bogaers om de letters M.A.C. te verklaren als Municipium Aelium Canninefatium, "een treffende gedachte" en schrijft verder: "en hier is hij dan gekomen waar hij, geloof ik, ook wel gaarne wezen wilde. Ik krijg zo de indruk dat hij zich door een begrijpelijk enthousiasme over zijn ontdekking van een municipium van keizer Hadrianus bij de Canninefaten heeft laten meeslepen tot de veronderstelling dat dan ook het municipiurn Ulpium bij de Bataven eigenlijk een municipium Aelium geweest moet zijn, een door keizer Hadrianus gestichte stad".(Bron: H.J.H. van Buchem)
Het verklaren van de naam Municipium Aelium Canninefatium aan de hand van de letter A.M.A.E.(of F) C. waarbij die niet van pas komende E (of F?) als een latere toevoeging wordt bestempeld, is geen wetenschap maar puur speculatief giswerk. Het is een vooropgezette gezochte naam om te bewijzen wat feitelijk eerst bewezen moet worden, n.l. dat de Canninefaten langs de kust in Holland woonden. En dat ze daar niet woonden wordt meteen al bevestigd door de traditie, die het land van de Bataven door laat lopen tot de kust. Lugdunum Batavorum (in de traditie Leiden, Katwijk of de Brittenburg? -er is dus nog keuze!) dat de hoofdstad van de Bataven was, lag blijkbaar in het land van de Canninefaten. Welk volk staat het toe dat een ander volk een van haar hoofdsteden in hun land bouwt? Of woonden de Canninefaten toch in Frans-Vlaanderen en de Bataven eveneens? En waar woonden dat de Friezen? Volgens de traditie woonden zij behalve in Friesland ook langs diezelfde kust van Noord- en Zuid-Holland.
Het hele bestaan te Voorburg van een Canninefatenstad met een dubbele naam, is gebaseerd op een negentiende eeuwse gissing en een tekst op een mijlpaal die flink "bijgewerkt" is. Het betoog van Bogaers gaat uit van 7 veronderstellingen, die geen van alle ooit bewezen zijn.
De veronderstellingen zijn:
- dat de Canninefaten bij Voorburg een Romeinse stad hadden, wat in geen enkele bron wordt vermeld, dus een puur verzinsel is;
- dat er oorspronkelijk op de steen alleen A M A C stond en niet A M A E(F) C wat er in werkelijk op staat. Ook de vermelde afstand is onzeker, staat er XII of VII? Slechts door de huidige steen vals te verklaren wordt door Bogaers "bewezen" wat hij zo graag wilde aannemen;
- dat Ulpia Noviomagus Nijmegen is, wat nooit bewezen is, zelfs niet met het Bronnenboek;
- dat Arentsburg/Voorburg het Foro Adriana van de Peutingerkaart was;
- dat de Canninefaten überhaupt in Nederland woonden en wel in dezelfde streek waar de hoofdstad van de Bataven (Lugdunum Batavorum=Leiden?Katwijk?Brittenburg?) zou liggen. Welk volk zou het goedkeuren dat een ander volk zijn hoofdstad op hun grondgebied zou bouwen?
- dat Foro Adriani van de Peutingerkaart dezelfde plaats is als Foro Hadrianensi van een opschrift uit Hongarije;
- dat Hadrianus vanuit de Betuwe de oversteek naar Engeland zou hebben gemaakt en niet vanaf de plaats waar iedereen altijd overstak: Het Kanaal, tussen Calais en Dover.
- dat de Canninefaten niet voorkomen op de Peutingerkaart: er kunnen van die kaart dan ook geen gegevens ontleend worden ten gunste van dit betoog;
- dat de vindplaats van de mijlpaal onzeker is. In hoeverre is deze niet van elders versleept en hergebruikt? Een dubbelexemplaar is te Remagen in Duitsland gevonden.
- dat er aan de mijlpaal flink "gerestaureerd" is door ter zake zeer ondeskundigen (wat ook Bogaers erkent), waarmee deze onbruikbaar wordt als historische bron.
- dat op alle vergelijkbare mijlpalen altijd de provinciale hoofdstad wordt vermeld, met uitzondering van die van Monster/Naaldwijk. Over welke zekerheid gaat het dan nog?
- dat over de nederzetting van Arentsburg niets met zekerheid valt te zeggen, wat behalve Bogaers zelf, ook andere historici erkennen. Er is nooit aangetoond dat Arentsburg een marktplaats (Forum) was.
- dat Bogaers zijn eigen betoog een hypothese noemt, aangezien de beschikbare gegevens wel "zeer summier" zijn, wat hij ook zelf erkent.
Dit betoog kan men niet als wetenschappelijk kwalificeren, slechts als "klinkklare kletspraat", om de geliefde uitdrukking van Bogaers ook eens te gebruiken. Dr.A.W. Byvanck, die de steen ook vermeldt en kende, had zich in 1935 nog niet aan dergelijke fantasterij durven bezondigen. Dr. W.A. van Es verklaarde in 1980 (De Romeinen in Nederland p.107) de letters MAC als [plaatsnaam?] wellicht Macilo of Matilo, waarschijnlijk Roomburg bij Leiden op 12 (?) mijlen. Gezien de rest van de tekst op deze "mijlpaal" een meer gefundeerd verhaal dan dat van Bogaers.
Nog een klein ander detail! Het landgoed Arentsburg in Voorburg waar de mijlpaal naar zou verwijzen ligt niet op 12 Romeinse mijlen (=18 km.) van Monster of Naaldwijk, maar op slechts 7 mijl (=10 km). Stond er op de mijlpaal XII of VII? Ook dat is onzeker!
We geven hier de letterlijke tekst van de interpretatie van Bogaers weer.
Het hele bestaan te Voorburg van een Canninefaten-stad met de dubbele naam is gebaseerd op een negentiende eeuwse gissing en een tekst die eventueel uit een inscriptie op een mijlpaal zou kunnen worden afgeleid, en waarvan bovendien een dubbelexemplaar te Remagen in Duitsland is gevonden, zodat de steen meer dan waarschijnlijk vandaar naar Zuid-Holland is vervoerd voor hergebruik. Laten we daarom zien hoe J.E. Bogaers in 1960 de zaak bepleit:«Alvorens de vraag te beantwoorden, wanneer dit laatste is gebeurd, wil ik de aandacht richten op de ontwikkeling van de bestuursorganisatie in het land der Canninefaten in het westelijke deel van de insula Batavorum.
Traianus’ opvolger, Hadrianus, is op een van zijn vele reizen hoogst waarschijnlijk ook in ons land geweest, en wel in 120/121. Wellicht is de herinnering aan dit bezoek bewaard in de plaatsnaam Forum Hadriani, die voorkomt op de Tabula Peutingeriana (afb. 2: Foro Adriani) en – als origo: Foro Hadrianensi – in een vermoedelijk 3de-eeuwse inscriptie op een sarcofaag die te Környe in Hongarije (Pannonia Superior) is gevonden. De plaats was – te oordelen naar de Tabula Peutingeriana – gelegen in het land der Canninefaten. Ze moet op grond van de inscriptie uit Környe een soort stad zijn geweest, de voornaamste burgerlijke nederzetting in de kuststreek tussen de monding van de (Oude) Rijn en die van de Maas. De naam wijst er op dat Hadrianus in dit gebied een marktplaats heeft gesticht. Daar is dus een nederzetting ontstaan die het ius nundinarum bezat en daardoor van groot belang moet zijn geweest als de – naar het schijnt – het dichtst bij de zee gelegen officiele handelsplaats in het land van de Beneden-Rijn.
Over deze nederzetting valt verder niets met zekerheid te zeggen. Wel mag men op goede gronden vermoeden dat ze te Voorburg, op of in de buurt van het landgoed Arentsburg heeft gelegen, en wel vlak bij het van die plaats bekende castellum. Monumentale burgerlijke inscripties zijn in het mondingsgebied van de Rijn en de Maas tot nu toe alleen gevonden bij of te Voorburg, afgezien althans van de mijlpaal, die omstreeks 1500 bij Monster of Naaldwijk is ontdekt. Deze mijlpaal, die volgens de inscriptie in het jaar 162 tijdens de regering van Marcus Aurelius en diens adoptiefbroer Lucius Verus is opgericht, heeft – zoals ik elders heb uiteengezet –- vermoedelijk gestaan op een afstand van twaalf Romeinse mijlen van de plaats M.A.C. Dit drietal letters kan m.i. het beste beschouwd worden als een afkorting van Municipium Aelium of Aurelium Canninefatium; vergelijk hiermee M(unicipium) Bat(avorum) op de altaarsteen van Kapel-Avezaat. Hoe de plaatsnaam op de mijlpaal ook mag hebben geluid, belangrijker is dat daarmee een caput viae is aangeduid, dat zich waarschijnlijk bevonden heeft op twaalf Romeinse mijlen van de vindplek. Deze afstandsbepaling kan heel goed betrekking hebben op een burgerlijke nederzetting aan de gracht van Corbulo, in het bijzonder die welke gelegen zou hebben op of bij het landgoed Arentsburg in de gemeente Voorburg: Forum Hadriani. Bovendien valt uit de omstandigheid dat op de mijlpaal een bepaalde plaats als caput viae is aangegeven, de conclusie te trekken dat deze nederzetting de hoofdplaats van een civitas is geweest of (enkel of tevens?) een stad-de-iure. Wanneer op mijlpalen in Gallia, Germania, Raetia en Noricum één plaats is vermeld om de afstand vandaar aan te geven, betreft het steeds echte steden, hoofdplaatsen van provincies, legioensvestingen of hoofdplaatsen van civitates. Alle mijlpalen uit Germania Inferior waarvan we een caput viae kennen, vermelden de provinciale hoofdstad Colonia (Claudia Ara) Agrippinensis of Colonia Agrippina als zodanig, met uitzondering van de mijlpaal van Monster/Naaldwijk. Als caput viae komt voor deze laatste verder geen legioensvesting in aanmerking (de dichtstbijzijnde was te Vetera gelegen) en evenmin de hoofdplaats van de civitas Batavorum, Ulpia Noviomagus. De letters M.A.C. kunnen m.i. alleen betrekking hebben op de belangrijkste burgerlijke nederzetting in het mondingsgebied van Rijn en Maas, nl. Forum Hadriani, gelegen in het woongebied der Canninefaten.
Wat kan nu uit deze twee namen worden afgeleid aangaande de geschiedenis van de plaats waaraan ze verbonden zijn? Helaas zijn de beschikbare gegevens wel zeer summier en bieden deze enkel de mogelijkheid tot het opstellen van hypothesen.
Forum Hadriani is zoals gezegd als marktplaats of handelsnederzetting gesticht door Hadrianus, wellicht in 120 of 121. Het werd – in het kader van Hadrianus’ politiek van urbanisering – een tegenhanger van Ulpia Noviomagus, de door Traianus tot marktplaats verheven nederzetting, die tevens hoofdplaats was van de civitas Batavorum. Men mag vermoeden dat Forum Hadriani door toedoen van Hadrianus ook het bestuurlijke centrum is geworden van een civitas Canninefatium; dit betekent echter geenszins dat de Canninefaten voor de regering van deze keizer nog geen eigen civitas kunnen hebben gehad. Aangenomen dat de plaats Forum Hadriani identiek is met M(unicipium) A. C(annine- fatium), dan is de eerste naam ongetwijfeld primair. Forum Hadriani moet zich ontwikkeld hebben – zoals zovele ‘fora’ – tot een stedelijke nederzetting, die – als ik de letters M.A.C. juist geinterpreteerd heb – nog tijdens de regering van Hadrianus(?) of liever onder Antoninus Pius of Marcus Aurelius, in ieder geval op zijn laatst in 162 een stad de iure, en wel een municipium is geworden. Indien M.A.C. betekent Municipium Aelium Canninefatium, dan kan de verheffing van de daarmee aangeduide plaats tot stad niet alleen onder Hadrianus, maar ook onder diens opvolger Antoninus Pius (138-161) hebben plaatsgevonden. Als M.A.C. echter een afkorting is van Municipium Aurelium Canninefatium, dan kan alleen keizer Marcus Aurelius het stadsrecht geschonken hebben; dit moet dan in het begin van diens regering gebeurd zijn. In het laatste geval zou de oprichting van de mijlpaal – mede als eerbetoon en uiting van dankbaarheid jegens Marcus Aurelius en Lucius Verus – heel goed in direct verband hebben kunnen staan met de verheffing tot stad.
Het municipium heeft ongetwijfeld het stedelijke middelpunt gevormd van het woongebied der Canninefaten. Het is de vraag in hoeverre naast deze stad nog een zelfstandige civitas Canninefatium is blijven bestaan. Zeer waarschijnlijk is de civitas nauwelijks meer dan in naam zelfstandig gebleven, terwijl haar gebied in feite geattribueerd was aan de stad en van daaruit bestuurd werd. Ook de naam Municipium A. Canninefatium kan hierop wijzen. Na verloop van tijd zal de civitas wel geheel met de stad zijn samengesmolten of liever daarin zijn opgegaan. Het is zelfs mogelijk dat de stichting van het municipium praktisch is neergekomen op de opheffing van de civitas, indien nl. haar gebied als territorium aan de nieuwe stad is toegewezen.
De officiele naam van deze stad was m.i. Municipium Aelium (of Aurelium) Canninefatium. Daarnaast moet de naam Forum Hadriani, zoals blijkt uit de Tabula Peutingeriana en de inscriptie van Környe, in gebruik zijn gebleven, maar dit is geenszins uitzonderlijk; deze naam is enkel als eigennaam blijven bestaan.
Nadat op deze wijze een poging is gedaan een nagenoeg onbekende stad in het woongebied der Canninefaten te lokaliseren en iets van haar geschiedenis te achterhalen, dienen wij thans terug te keren tot Ulpia Noviomagus, de hoofdplaats van de civitas Batavorum.»
In één artikeltje spreekt Bogaers liefst 47 vermoedens, waarschijnlijkheden of mogelijkheden uit om zijn opvattingen te bewijzen. En dan heeft Bogaers het over "klinkklare kletspraat" als hij over de opvattingen van Albert Delahaye oordeelt, die Forum Hadriani in Frankrijk situeert. Voor dit verhaal van Bogaers over Forum Hadriani kan slechts één kwalificatie gegeven worden: KLINKKLARE KLETSPRAAT!
Nijmegen niet de oudste stad?
Dat was wel even schrikken voor chauvinistisch Nijmegen in 1963. Niet de Waalstad was de oudste van Nederland, maar Voorburg. Het was niet zo maar iemand die dat beweerde. Nee, het was de gerenommeerde Nijmeegse archeologieprofessor J. Bogaers. Onderzoek van een Romeinse mijlpaal die bij Rijswijk werd gevonden, had hem hiervan overtuigd. Inmiddels zijn de bordjes allang weer verhangen. Nijmegen noemt zich met trots de oudste stad van het land. Net als Maastricht overigens. Maar dat is vooral goede PR. Bij Nijmegen is het wetenschappelijk aangetoond (meent men in Nijmegen).
Daarvoor heeft de opvolger van Bogaers, Jan Kees Haalebos gezorgd. Hij schreef in 2000 een artikel waarin hij de Romeinse erkenning Nijmegen als stad (municipium) dateert op 98 na Christus of wellicht iets later. Die status werd Nijmegen verleend door keizer Traianus.
Voorburg heette in de Romeinse tijd Municipium Aelium Cananefatum Forum Hadriani. Het moet de naam en status hebben verdiend aan keizer Aelius Hadrianus, weet Haalebos. Die zwaaide de scepter van 117 tot 138 na Christus. 'Men kan zich nauwelijks voorstellen dat er in het gebied van de Cananefaten een stad is gesticht voordat het centrum van het Batavenland deze status had verkregen', schrijft Haalebos. 'Niet alleen was Noviomagus in economisch opzicht veel belangrijker, maar ook lijkt het territorium van de Cananefates te zijn afgesplitst van dat van de Bataven'.
Hier gaat Haalebos dus lijnrecht in tegen de beweringen van Bogaers. Er blijft van het hele betoog van Bogaers dus niets over, ofwel Haalebos kwalificeert het betoog van Bogaers als "klinkklare kletspraat". Er klopt immers niets van.
Het is wel pijnlijk, maar kenmerkend in de Nederlandse historische wetenschap, dat zelfs compagnons als Bogaers en Haalebos elkaar zo kategorisch tegenspreken en elkaar "wetenschappelijk denigreren".
Het onderzoek van de Maastrichtse stadsarcheoloog Titus Panhuysen scherpte daarna de kwestie nog verder aan in het voordeel van Nijmegen. Hij concludeerde na bestudering van de zogeheten Nijmeegse godenpijler dat de Bataafs-Romeinse stad Oppidum Batavorum al in 17 na Christus zou zijn gesticht. De godenpijler, waarvan enkele brokken zijn teruggevonden, was een ereteken voor keizer Tiberius die regeeerde van 14 tot 37 na Christus. De zuil zou in Nijmegen zijn opgericht naar aanleiding van een overwinning door de veldheer Germanicus op de Germanen in 17 na Christus.
Zo wordt Nijmegen steeds ouder. De stad viert volgens de geschiedkundigen van de historische vereniging Numaga zijn 1900-jarig bestaan in 2005, maar dat jubileum is gebaseerd op een reeds achterhaalde datering van de stadsstichting. Bogaers plaatste die in 103 of 104 na Christus (verlening van de naam Ulpia Noviomagus en het marktrecht). Die datering bleef decennialang overeind. Maar uiteindelijk werd ze, in het zicht van het jubileum, terzijde geschoven.
De stad kan in 2017 weer een jubileum vieren. Dan bestaat hij 2000 jaar. Dat jubileum hebben ze dus alvast in 2005 gevierd. Wie kan er nu nog een beetje rekenen in Nijmegen?