Oud-Utrecht: Jaarboeken, Archeologische en Bouwhistorische Kronieken.

De Fundamentele verwarring tussen Noviomagus is Nijmegen of Noviomagus is Noyon, ligt aan de grondslag van de verwarring rond Trajectum: was het Utrecht of was het Tournehem? Het kernpunt waar alles mee begon en waar alles om draait is deze hier genoemde fundamentele verwarring. Immers als Nijmegen fout is, is de Betuwe ook niet het land van de Bataven en is Utrecht ook niet de bisschopszetel van Willibrord en werd Bonifatius niet in Dokkum vermoord. Dat gebeurde allemaal in Noord-Frankrijk!

Meer citaten over St.Willibrord en Utrecht vindt U hier.

De O.L.Vrouwetoren van Amersfoort en de Ste.Cuneratoren van Rhenen.
Zie het artikel in Jaarboek Oud-Utrecht 1994.

'Feiten zijn niets anders dan gegevens die in het licht van bepaalde vooronderstellingen worden geïnterpreteerd.
(Citaat van Aart Mekking in Jaarboek Oud-Utrecht 1998).
Mekking gebruikt liever zijn creatieve fantasie (zoals hij dat zelf noemt) om tot bepaalde opvattingen te komen.

Handschriften en Oude Drukken van de Utrechtse Universiteitsbibliotheek.
Catalogus uitgegeven ter gelegenheid van het 400-jarig bestaan van de Bibliotheek.

"Wie de plaatsnamen uit het land van Boulogne en St.Omer in Noord-Frankrijk niet kent, zal nooit op de gedachte komen om de schenkingen van St.Willibrord in die streek te lokaliseren". (Citaat M.Mähler)

1. Tussen de 4e en 11e eeuw heeft de plaats Utrecht niet bestaan. (Bron: Archeologische Kroniek van de Provincie Utrecht 1990-1991).
   Uit deze periode wordt volgens de Archeologische Kroniek (zie p.81-84) weinig tot niets gevonden. Lees voor dat 'weinig tot niets' maar gewoon 'niets'. De continuïteit vanaf de Romeinse tijd is wel altijd aangenomen, maar nooit aangetoond. Het gevonden aardewerk stopt qua datering in de 3e eeuw, wat overeenkomt met de andere Romeinse vindplaatsen in Nederland. Daarna begint, volgens de Kroniek, de geschiedenis weer in 1050 met de stichting van de St.Paulusabdij. Bij dit jaartal 1050 kan men overigens een vraagteken plaatsen, aangezien de oorkonde die van deze stichting melding maakt, een later opgestelde en geïnterpoleerde oorkonde is (lees meer over de oorkonde uit 1050).
   
   
2. Kan men bewijzen dat de naam Traiectum, die reeds omstreeks 300 voorkomt een Romeinse woonplaats aanduidt, gelegen in het centrum van onze stad? Dat was de vraag die het onderzoek op het Domplein in Utrecht beheerste. (Archeologische en Bouwhistorische Kroniek 1926-1972). Deze vraag heeft men tot heden (2022) nog steeds niet positief kunnen beantwoorden. Er is nog steeds geen enkel bewijs gevonden dat Romeins Utrecht ooit de naam Traiectum gedragen heeft. En daarmee vervalt ook de naam Traiectum voor Utrecht als bisschopsstad van St.Willibrord. In dezelfde kroniek wordt vermeld (p.52) dat Utrecht de naam Albiobola droeg. Deze naam is meer dan twintig keer gevonden op stenen. Twee inscripties vermelden de colonia Albiobola Batavi. Dit roept de vraag op of de Bataven dan wel in de Betuwe verbleven? Zouden zij dan in Utrecht een colonie hebben opgericht, als ze daar vlakbij hun woonplaats hadden?
   De oplossing van dit probleem omtrent de naam van Romeins Utrecht werd gevonden om Albiobola op de rechteroever van de Rijn te veronderstellen en Trajectum op de linkeroever, tegenover elkaar. Deze 'creatieve fantasie' uit 1930 lees je soms nog wel eens ergens. Gelukkig niet in al te wetenschappelijke artikelen. Zie ook het volgende citaat.
   
   
3. Met erg veel geluk zou misschien een aanwijzing voor de oversteekplaats (Trajectum) over de Rijn worden gevonden. Hoewel Utrecht zijn naam waarschijnlijk dankt aan een dergelijke oversteekplaats, is daar nog nooit iets tastbaars van aangetroffen. (Bron: Archeologische en Bouwhistorische Kroniek 1991-1992.) Blijkbaar heeft geen enkele historicus ooit nagedacht over de vraag of deze oversteekplaats, als die dan al gevonden wordt, wel enige zin gehad zou hebben. Immers die oversteekplaats zou recht het moeras ingeleid hebben, waar Utrecht mee omgeven was. In de Romeinse tijd was de Rijn de 'grens'. Naar de overkant gaan deed men niet. Daar woonde de vijand (volgens de traditie). Een gereguleerde oversteekplaats was dan ook helemaal niet nodig.
   Het vorige citaat werpt een ander licht op deze kwestie. De 'noodzaak' van een oversteekplaats was wel nodig om van Albiobola naar Trajectum -of andersom- te gaan. Dan zou een oversteekplaats wel nut gehad hebben. Zouden de Romeinen een colonia gesticht hebben aan de overzijde van de Rijn? Juist in het gebied dat ze vrij wilden houden en waar de 'vijand' zat? Die colonia is archeologisch ook nooit aangetoond. De gedachte van die 'oversteekplaats' kunnen we -om met Mekking te spreken- het beste als 'creatieve fantasie' kwalificeren.
   
   
4. Mariaplaats. Direct onder de keldervloer van de grote zaal kwamen - hoe kan het ook haast anders in Utrecht - riviersedimenten tevoorschijn. Dit staat dus zo letterlijk in de Kroniek! De afzettingen bestonden hoofdzakelijk uit zand, maar ook uit enkele klei- of leemachtige lagen. Zij reikten tot een hoogte van 1.60 m +NAP. Eén van de eerste gevolgtrekkingen was dan ook dat de Mariakerk op een oeverwal was gebouwd en dat is niet de eerste keer dat iets dergelijks bij een kerk in Utrecht werd geconstateerd. Het was evenwel een groter verrassing dat op een dieper niveau (ongeveer 1.20 m +NAP) een duidelijk herkenbaar vegetatieniveau in het zicht kwam. Deze laag, die nogal wat scherven en dierenbotten bevatte, moet gezien worden als het niveau van een oud maaiveld. De scherven stammen zowel uit de Romeinse periode als uit de vroege middeleeuwen en dat levert voor dit oude oppervlak een globale datering van de 4e tot de 7e eeuw op. Onder dit oppervlak bestond de bodem weer uit rivierafzettingen. Er kon ook vastgesteld worden dat een kuil met wat scherven en botmateriaal, alsook schamele resten van een zevental paalgaten, uit deze vroeg-middeleeuwse periode stamden. Er zijn geen andere sporen van menselijke activiteit tussen deze periode en die van de bouw van de Mariakerk - gedurende enkele eeuwen dus - waargenomen. De conclusie kan dan ook eigenlijk niet anders zijn, dan dat in die eeuwen na de 4e-7e eeuw op deze plaats regelmatige overstromingen van een nabijgelegen rivier deze afzettingen hebben achtergelaten.
   (Bron: Archeologische en Bouwhistorische Kroniek van Utrecht 1989.)
   De periode 4e-7e eeuw is ruim gedateerd. Welke scherven het betreft wordt helaas niet vermeld. In de tekst staat ook vierde tot de zevende eeuw. Het kan dus ook alleen maar 4de, 5de en 6de eeuw zijn. Zeker is wel dat er ten tijde van St.Willibrord overstromingen waren tot een hoogte van 1.60 m boven NAP. Tussen 1.20m en 1.60m is dus 40 cm riviersediment afgezet. Blijven we de transgressies na de Romeinse tijd nog steeds ontkennen? Bij gebrek aan menselijke activiteit vanaf de 6e eeuw (eind 6de of begin 7de eeuw?) tot de bouw van de Mariakerk (omstreeks 1080?) is er geen bewoning geweest en dus viel hier door St.Willibrord niemand te bekeren.
   
   
5. Neude. Net als destijds bij de Springweg werden echter ook hier slechts metersdikke ophogingspakketten aangetroffen, die overigens van die uit de twee genoemde locaties afweken door de zeer geringe hoeveelheid dateerbaar materiaal die ze bevatten. De enkele scherf die geborgen werd dateerde uit de 13e eeuw. In de zand- en klei-afzettingen onder de ophogingslagen werden in het geheel geen vondsten aangetroffen, zodat zij ondateerbaar moeten blijven. Opvallend was dat de zwarte grond zich gedeeltelijk in scherp afgetekende, soms steilwandige kuilen in het zand/klei pakket bevond. Hieruit zou af te leiden zijn dat die zand/klei lagen niet lang open gelegen hebben. Ook moet het maaiveld oorspronkelijk (vóór de 13e-eeuwse ophoging) veel hoger hebben gelegen, wat alweer een vergelijkbare situatie oplevert met het Oud kerkhof en de Springweg. (Bron: Maandblad Oud-Utrecht 4, april 1985, p.129).
   
   
6. Klei-afzettingen. Op de hoek van de Vlietstraat en de Wolter Heukelslaan bleek een grotere afstand tot de rivierbedding. De profielen vertoonden fijnere zand- en kleilagen. De grotere afstand tot de bedding werd ook aangetoond in de Braamstraat. Hier was sprake van doorsnijdingen of "swales" in de klei-afzetting. Deze door hoog water veroorzaakte "tijdelijke" geulen slibden met klei weer dicht. Dit beeld vertoont overeenkomsten met dat van een "kronkelwaard" in de binnenbocht van een rivier. De klei in de swales werd afgedekt door een 1 5 cm dikke laag waarin vondsten voorkwamen. Scherven en een fragment van een weefgewicht gaven de mogelijkheid deze laag te dateren. De jongste scherven, van andenne-aardewerk, dateerden uit de 12e eeuw. Opmerkelijk was dat deze laag ook weer werd afgedekt door een kleilaag, die op natuurlijke afzetting leek te wijzen. (Bron: Maandblad Oud-Utrecht 4, april 1985, p.165).
   
   
7. Pauwstraat. De oudste bewoningssporen. De eerste tekenen van menselijke activiteit bestonden uit twee sloten die in oost-westelijke richting waren gegraven; ze reikten niet verder dan de westelijke helft van het opgravingsterrein. Er werd vastgesteld dat ze naar het westen toe wat dieper werden zodat ze waarschijnlijk op de Oude Gracht afgewaterd hebben. Ze moeten bij een maaiveld behoord hebben dat vrijwel correspondeerde met de top van de natuurlijke afzetting en ze hadden een diepte van maximaal 1,20 m. Een datering van de zuidelijke sloot werd verkregen door aardewerkscherven uit de vulling. Het waren naast fragmenten pingsdorf en kogelpot ook een aantal scherven van reliëfbandamforen. Het lijkt er daarom op dat die sloot in de 11de eeuw werd gegraven en nog in de 12e eeuw in gebruik was. (Bron: Maandblad Oud-Utrecht 11, november 1986, p.212). De datering op grond van de scherven die tot in de 13de eeuw geproduceerd werden, is twijfelachtig. Productiedatum is geen verliesdatum, nog afgezien van het feit wanneer de sloot werd dichtgegooid.
   
   
8. Enkele citaten uit de Archeologische Bouwkroniek van de gemeente Utrecht,1988 over opgravingen op het Domplein, waar het Romeinse castellum is gelocaliseerd, laten geen enkele onduidelijkheid bestaan.
   - Het genoemde fundament kan niet afkomstig zijn van de kapel van St.Willibrord, laat staan van de nog vroegere uit de tijd der Merovingers, welke door koning Dagobert aan de Keulse bisschop Kuibert (625-665) zou zijn geschonken (p.55).
   - Het oudste gedocumenteerde bericht over de St.Thomaskerkje binnen Tricht (het kerkje van Dagobert uit begin 7e eeuw, red.) dateert uit 1148 en staat in de Annalen van Egmond (p.61). Lees meer over de Annalen van Egmond.
   - Voorwerpen die zich door herkomst uit de Karolingische tijd kenmerken zijn niet tevoorschijn gekomen (p.64).
   - Scherper aanwijzingen, sterker sprekende gegevens zullen echter gevonden moeten worden om de veronderstelling aannemelijk te maken dat op deze plek in Utrecht de eerste Christenkerk heeft gestaan, dat van hieruit de kerstening van Noord-Nederland een aanvang heeft genomen (p.74).
   - Er zijn enkele laat- en vroeg-Karolingische scherven gevonden, maar Merovingische vondsten ontbreken ten ene male (p.76).
   - Verder konden wij nog steeds geen der kerkjes van Willibrord (690-739) lokaliseren, zeker niet door vondsten van restanten of sporen daarvan in de bodem (p.79).
   - Ook de vroeger gevonden H.Kruiskapel werd geacht niet ouder dan de 10de of 9e eeuw te zijn. Alles bijeen werden dus noch frankische kerkjes noch die van St.Willibrord aangetroffen (p.79).
   - De verlanding (Achter Clarenburg) heeft eerst na de Karolingische tijd plaatsgevonden, vermoedelijk kort voor of in de 12e eeuw (p.25).
   (Bron: Archeologische Bouwkroniek van Utrecht 1988).
   
   Het is wel duidelijk dat er in Utrecht geen sporen zijn te vinden van het verblijf van St.Willibrord en directe opvolgers en voorgangers, waar men het Nederland nooit over heeft! Zeker het ontbreken van Merovingische vondsten vormt een onweerlegbaar bewijs van de verkeerde toepassing van veel oude kronieken op Utrecht. Het oudste bericht over het kerkje van Dagobert waar het aan Utrecht gekoppeld is, dateert uit 1148 en staat in de Annalen van Egmond. Maar deze Annalen waren in oorsprong afkomstig uit Noord-Frankrijk (St.Omaars)! Moet daar dan ook niet het kerkje van Dagobert gezocht worden? Met de interpolatie uit 1148 wordt haarfijn aangegeven wanneer de St.Willibrordus-mythe ontstond: in het begin van de 12e eeuw, toen er ook weer voor het eerst grootschalig bewoning op gang kon komen (let op de genoemde verlanding.).
   
   
9. In de Archeologische en Bouwhistorische Kroniek van de Gemeente Utrecht 1988 lezen we nog meer interessante bevindingen van de deskundigen, die uiteraard gevolgen hebben voor de oudste geschiedenis van Utrecht.
   - Hoewel Utrecht zich reeds vanaf 1827 van haar omwalling bevrijdde, was de stad rond 1850 nog maar weinig groter dan in de Middeleeuwen. Slechts langs de bestaande uitvalswegen vond buiten de huidige binnenstad enige bebouwings-verdichting plaats. Daarnaast raakte de bebouwing in de binnenstad nog sterker verdicht. Utrecht maakte pas na 1880 een periode van sterke groei door (p.15).
   -De wijk Lombok ligt tussen de Leidse Rijn, die tussen 1663 en 1665 als trekvaartverbinding met de stad Leiden aangelegd is, en de Vleutense Wetering, een vermoedelijk 13e-eeuws kanaal, dat de geheel verzande loop van de Oude Rijn moest vervangen (p.17)
   -. De bouwhistoricus houdt het voor mogelijk dat deze fundering behoort tot de eerste bebouwing langs de Donkere Gaard, die dateert van kort na 1238. In dat jaar heeft namelijk bisschop Otto van Holland de strook grond tussen de gracht en de boomgaard van zijn bisschopshof aan het kapittel van Oudmunster geschonken. Dat deze veronderstelling bij nader onderzoek niet juist blijkt te zijn, hoeft eigenlijk niet echt tot teleurstelling te leiden. De oorsprong van het huis Donkere Gaard 1 is allerminst oninteressant. We gaan daarvoor terug naar 1323 (p.39). Dus ook aan opvattingen van 'deskundigen' wordt wel eens terecht getwijfeld. Dat geldt ook op veel andere gebieden in de historische geografie.
   - Boterstraat 20: In de penant rechts naast de haard werd op een halve meter boven de vloer een schuin in de muur ingemetselde, 14e-eeuwse, grijs aardewerken pot met drie lange poten aangetroffen. Gezien zijn model is de pot uit het duitse Rijngebied (Keulen?) afkomstig. Omdat de pot onmiskenbare asresten bevatte, is hij als de oudste tot nu toe in Utrecht gevonden haard pot te beschouwen. (p.65)
   - In mei 1987 zijn bij verbouwingswerkzaamheden voor de gemeentelijk muziekschool in de middel-eeuwse kelders van Domplein vier delen van de Romeinse castellummuur te voorschijn gekomen. (p.72)
   - Gasthuisstraat: De eerste waarneembare activiteiten op het terrein vonden plaats in de 14e eeuw (p.79).
   - Gruttersdijk: De oudste sporen die wezen op bewoning in dit gebied, waren enkele (resten van) tonputten. Zij waren te dateren in de 13e eeuw door aardewerkscherven die onderin werden aangetroffen (p.81).
   Aardewerk uit de 13de eeuw kan ook pas in de 14de eeuw (of later) verloren zijn gegaan. Zie de algemene opmerkingen over aardewerk. Zie ook de opmerking bij het volgende citaat.
   - Nieuwe Kade: Haaks op de Nieuwe Kade is in zuidelijke richting het archeologisch onderzoek voortgezet, waarbij bleek dat ook hier de bodem grondig was verstoord. Vastgesteld werd dat tot op grote diepte rivierklei aanwezig was. Pas even boven NAP kwam zand en zavel voor. Wel liep de grens tussen zand en klei naar het zuiden toe op. Dit beeld komt overeen met dat wat werd verkregen nabij de Oranjestraat tijdens het grote onderzoek 'Jan Meijenstraat' in 1979-1981. In de zandig-zavelige afzettingen werden afvalkuilen aangetroffen. De daarin gevonden aardewerkscherven wezen op een datering van de 12e (pingsdorf en andenne) tot in de 14e eeuw (steengoed en rood aardewerk). Ook kwam, gedeeltelijk in het profiel, een tonput te voorschijn. Oorspronkelijk bestond de put uit zeker twee op elkaar gestapelde tonnen. De put reikte tot diep in het rivierzand. Omdat onderin de put scherven van rood- en grijs-aardewerk zijn gevonden, nemen we aan dat hij wellicht nog in de vroege 15e eeuw functioneerde. Daarna is de put dichtgegooid met mest (p.134).
   Voor de dateringen van aardewerk: zie de vorige opmerking. De put functioneerde tot in de 15de eeuw, maar is zeker ouder dan die 15de eeuw.
   - Renstraat 16: de abdij werd in 1580 opgeheven en in 1584 door de Utrechtse burgers volledig platgebrand, is daarmee ook een zekere mate van datering aan het skelet gegeven, namelijk vóór 1580. Anderzijds zal het niet ouder zijn dan 1131 toen de Benedictinesser abdij gesticht werd (p.152).
   Is deze vrouwenabdij in Utrecht pas 100 jaar na de bouw van vijf kerken gesticht?
   - Rozenstraat: De onderste grondlagen bleken, zoals overal in Utrecht, uit riviersedimenten te bestaan. Bij de Rozenstraat hadden we van af het diepst waargenomen punt (ongeveer 0 m NAP) tot 1.10 m +NAP uitsluitend met zand te maken. Daarbovenop bevond zich een pakket van zand- en kleilagen, waarvan de hoogte van de bovenzijde variëerde van 1.20 tot 1.60 m + NAP. Het geheel werd afgesloten door een pakket klei. Slechts in een van de profielen was met enige zekerheid de - oorspronkelijke - hoogte van dit klei pakket te traceren en daar reikte dit tot 2.1 0 m + NAP. Deze waarnemingen bevestigen de gegevens die al van eerdere opgravingen bekend waren. Zowel bij de opgraving aan de Jan Meijenstraat (Kroniek 79/80/81, MBOU 1981-3,44-50) als bij de opgraving onder het huidige pand Oude Gracht 51/53 (Kroniek 1983, MBOU 1984-8/ 9,133-134) werd geconstateerd dat de Jacobikerk op een oude oeverwal staat. De rivier behorend bij deze oeverwal moet er ten noorden van hebben gestroomd. Op het kleipakket ligt een vegetatie-niveau dat sterk humeus is. Een bij dit vegetatieniveau behorende sloot is in het klei pakket ingegraven. Aardewerk uit deze sloot maakt een datering in de 11de eeuw mogelijk. Uit dezelfde periode als de sloot dateren de oudste van een grote hoeveelheid mestkuilen die op het terrein zijn aangetroffen en die tot in de 13e eeuw voorkomen. Zij kunnen een aanwijzing zijn voor agrarische aktiviteit binnen de stad. Dit fenomeen is een aantal malen bij opgravingen waargenomen. In de noordhoek van het opgravingsterrein werd een tonputje aangetroffen. De onderzijde van dit putje lag op 0.60 m + NAP, in het zand. Enkele kleine aardewerkscherfjes dateren de put in de 12e eeuw (p.153). We kunnen hiermee twee zaken vaststellen: 1. overstromingen hebben zich in Utrecht (en omgeving) regelmatig en grootschalig voorgedaan. 2. dateringen van aardewerk zijn nogal ruim en wijzen eerder op de 13de eeuw dan op de 11de of 12de eeuw.
   - Rozenstraat, Jacobikerkhof: De meest bijzondere vondst van het onderzoek bij de Rozenstraat was een deel van de oorspronkelijk kerkhofmuur van de Jacobikerk. Op grond van de afmeting van de stenen (een gemiddelde dikte van 10 cm bij variërende lengte) wordt verondersteld dat de muur in de 12e eeuw is gebouwd (p.155). De oudste bekende vermelding de Jacobikerk dateert uit 1173. In 1394 is nog sprake van het 'Sente Jacobskirchoff' (p.156).
   - Zakkendragerssteeg: Het aardewerk dat in de ingravingen van de palen voorkwam (pingsdorf, andenne en protosteengoed) wijst op een datering in de 13e eeuw. Daarmee, en met de eerder genoemde dateringen, is voor dit terreintje een bebouwingscontinuïteit vanaf de 13e eeuw tot heden aangetoond. Er zijn tot nu toe maar weinig plaatsen in de stad waar dat door middel van archeologisch onderzoek zo duidelijk stap voor stap is vastgesteld! (p.172). Betekent deze opmerkingenvan H.L.de Groot dat de datering op andere plaatsen niet zo duidelijke is vastgesteld?
   - HET RomeinsE CASTELLUM TE UTRECHT. Tussen 1929 en 1949 vond op en om het Domplein te Utrecht een aantal opgravingen plaats die veel nieuwe gegevens brachten over de oudste geschiedenis van de stad. De naam van de beroemde Prof. Dr. A.E. van Giffen is hiermee verbonden. Tot aan het begin van die opgravingen bestond er in wetenschappelijke kringen nog ernstige twijfel aan de Romeinse oorsprong van Utrecht (p.174). De sterke traditie van historisch Nederland die volgens prof.Hugenholtz terugging tot de Romeinse tijd, gaat wat Utrecht betreft slechts terug tot 1949. Er zal heel wat geschiedenis herschreven moeten worden.
   
   Steeds opnieuw blijken dateringen op grond van aardewerk aan de nodige twijfel en onzekerheid onderhevig. Aardewerk met een ruime productieperiode kan ook lang nadien pas verloren zijn gegaan, maar ook in verplaatste grond terecht zijn gekomen.
   
   
10. Hoewel Utrecht een onopvallende grensplaats van het dukaat Frisia was, moet deze plaats met zijn bisschopszetel toch vermeldenswaard geweest zijn. Opmerkelijk is het daarom het- op één geïsoleerd en verdacht bericht na - ontbreken van enigen contemporaire verwijzing naar Utrecht in verband met welke Noormannenaanval dan ook. Toch neemt Utrecht een vaste plaats in de vaderlandee historiografie in als het om dit soort aanvallen gaat. (Bron: Luit van der Tuuk).
    Hoewel Van der Tuuk het traditionele verhaal van het bisdom Utrecht schetst is zijn conclusie hiermee zeer opvallend in tegenspraak. Echter die tegenspraak bevestigt precies het gelijk van Albert Delahaye. Archeologisch ontbreekt in Utrecht elke vorm van bewoning (zie Citaat hiervoor) en er bestaan ook geen geschreven bronnen over de aanvallen van de Noormannen op de bisschopsstad Utrecht. Vóór 970 is er geen bisschopszetel geweest in Utrecht. Alle gegevens die hierover handelen gaan over Trajectum in Noord-Frankrijk, zijnde Tournehem. Alle veronderstelde teksten van aanvallen van de Noormannen op Nederland hebben betrekking op Noord-Frankrijk.
    
    
11. Aan het eind van de 3de eeuw komt een eind aan de Romeinse bewoning. Pas in de 11de eeuw verschijnen op het terrein weer tekenen van menselijke activiteit. Het Romeinse vegetatieniveau is dan inmiddels afgedekt door een pakket grijze klei. Daarin bevinden zich de oudste middeleeuwse sporen, die de periode van de 11de tot het begin van de 14de eeuw beslaan. (Bron: Archeologische Kroniek).
    Het gaat hier om opgravingen in de Eligenstraat in het oude centrum van Utrecht. Overigens vertoont de gehele binnenstad in Utrecht hetzelfde beeld. Hiermee wordt glashelder aangetoond dat Utrecht niet bewoond was in de tijd van St.Willibrord, noch lang daarvoor of lang daarna. Bovendien toont het pakket grijze klei het bestaan en voorkomen van de transgressies aan.
    
    
12. Utrechts historie tussen 275 en 925 is archeologisch vooral herkenbaar als een pakket van gesedimenteerde klei. Deze alom aanwezige afzettingslaag is tot nu toe in de onderzoeken grotendeels genegeerd. (Bron: Jaarboek Oud-Utrecht 1999).. Onder punt 28 wordt dit verder uitgewerkt.
    Dit gegeven bevestigt wat hierboven onder punt 4 is gesteld. Bij een gemiddelde afzetting van 1mm per jaar (Berendsen, 1984) gaat het om overstromingen over een periode van ruim 400 jaar. Boven in het kleipakket beginnen de 10e eeuwse en latere sporen. Het negeren van dit gegeven is vooral veroorzaakt door de verblindheid van historici, die Utrecht toch als het Trajectum van St.Willibrord blijven zien, ondanks alle bewijzen die dat weerleggen.
    
    
13. De archeologische vondsten in Utrecht uit de periode van Willibrord en Bonifatius zijn niet meer dan een handvol stof. (Bron: Tarq Hoekstra).
    Hoekstra was stadsarcheoloog van Utrecht! Men heeft er nooit iets gevonden uit de tijd van St.Willibrord en St.Bonifatius. Ook hier spreekt de archeologie weer duidelijke taal.
    
    
14. Zowel door Eemland als door de Vechtstreek liep in het eerste millennium geen enkele weg vanaf Utrecht naar het noorden.(Bron: Cultuurhistorische Atlas van de Provincie Utrecht)
    Het blijft dan ook een onopgelost probleem hoe St.Willibrord, de apostel der Friezen, in die tijd in Friesland kon komen. Door Eemland liep geen weg. Dat was net als het hele Gelderse Valleigebied één groot moeras, waar geen bewoning was. De IJsselstreek en zeker de monding van de IJssel was één groot veen- en moerasgebied. Plaatsen als Amersfoort, Nijkerk, Baarn, Harderwijk en Zwolle bestonden nog niet. Via Arnhem? Er liep -volgens genoemde Atlas- in het eerste millennium vanaf Utrecht ook geen enkele weg naar het oosten, noch naar het westen, noch naar het zuiden. Er was zelfs geen weg naar Oud-Leusden (Lisiduna?), Wijk bij Duurstede (Dorestad?) of Deventer (Daventria?). Slechts de vermeende Romeinse weg, waar overigens geen meter van is teruggevonden in de omgeving van Utrecht, wordt in deze Atlas vermeld.
    
    
15. Het terrein tussen de Lauwersteeg - Steenweg - Bakkerstraat - Oudegracht: hier trof men enkele scherven aan uit de 10e eeuwen echte bewoningssporen pas uit de 12e eeuw." (Bron: Archeologische Kroniek 1976/1977)
    
    
16. Het Vissersplein e.o.: op de afzettingen uit de Romeinse tijd is een vondstenloos kleipakket van 75 cm aangetroffen, dat in ca. 600 tot 700 jaar is afgezet. Direct hierop volgen 13e-eeuwse bewoningssporen.!" Deze rivierafzetting duidt op een langdurig 'natte' periode. (Bron: Archeologische Kroniek 1981)
    
    
17. Korte Nieuwstraat: op de Romeinse laag is een kleilaag van 80 cm aangetroffen met enkele 12e eeuwse scherven.' (Bron: Archeologische Kroniek 1982)
    
    
18. Pieterskerkhof: op de Romeinse laag zijn vroegmiddeleeuwse begravingen aangetroffen (5e/6e eeuw). Deze graven zijn door middeleeuwse erosie beschadigd. (Bron: Archeologische Kroniek 1982)
    Het is wel duidelijk dat de archeologie de aanwezigheid van St.Willibrord in Utrecht allerminst bevestigt. Erger nog, zelfs compleet tegenspreekt. Tussen de 3e en 10e eeuw was er geen bewoning in Utrecht, laat staan een bisschopszetel met een zeer uitgebreid missiegebied. Deze farce is door Nederlandse historici nooit als een onmogelijkheid in de 8e eeuw ter discussie gesteld. Degene die dit nu eens wel ter discussie stelt, Albert Delahaye, wordt uitgemaakt voor fantast! Niet hij was een fantast, maar degene die St.Willibrord in dat onmogelijke en omvangrijke missiegebied van Denemarken tot in Luxemburg laten prediken.
    Bovendien spreekt uit de archeologie duidelijk het bestaan van de transgressies, de langdurige overstromingen tussen de 3e en 10e eeuw. Een kleipakket van 75 tot 80 cm. wordt niet in enkele jaren afgezet. Daar gaan eeuwen overheen. Dit beeld van Romeins onder een kleipakket is in heel west -dus laag- Nederland vast te stellen. Het is een zoveelste bewijs van het gelijk van Albert Delahaye.
    
    
19. Wat we archeologisch van Utrecht weten is veel, maar er zaten veel lacunes is. Tot ongeveer 260 vinden we sporen van Romeinen, maar daarna valt er een gat. De draad wordt weer opgepakt omstreeks 950, uit welke tijd we de eerste tekenen van bewoning vinden. Maar pas in de elfde en twaalfde eeuw krijgen we veel meer gegevens. (Bron: H.de Groot).
    St.Willibrord en zijn voorgangers en opvolgers hebben er dus nooit een bisschopszetel kunnen hebben. Immers zonder bewoners valt er niets te bekeren. Hetzelfde gat zien we in Nijmegen en andere plaatsen in Nederland.
    
    
20. Opgraving Domplein.
    De oudste archeologische sporen met een christelijke signatuur op het Domplein in Utrecht wijzen juist naar de H.Kruiskapel en de St.Salvator. Een datering in de 10e eeuw (die algemeen gehanteerd wordt) zou ernstige problemen opleveren. Wanneer we echter uitgaan van een stichting aan het eind van de 7de of begin van de 8e eeuw zijn alle argumenten en gegevens logisch verklaarbaar. Met uitzondering van de C-14 dateringen pleiten mijns inziens alle hiervoor gepresenteerde aanwijzingen en gegevens voor een bouw ten tijde van Willibrord. (Bron: Archeologische Kroniek Utrecht 1992-1993).
    Het is zeer interessant en verhelderend te lezen hoe H.L. de Groot, de auteur van dit artikel in de Archeologische Kroniek van Utrecht, de archeologische gegevens hanteert en interpreteert (beter is om te spreken van manipuleert), om met zeer vage aanwijzingen vooral zijn vooropgestelde uitgangspunten logisch verklaarbaar te maken. Zo vindt De Groot een ophoging van de grond met 80 cm (op het Domplein) in zijn maaiveld-theorie onwaarschijnlijk. Terwijl 4 bladzijden verder in dezelfde Kroniek C.A.M. van Rooijen (opgraving Minrebroederstraat) spreekt over "een ophoging van het maaiveld in Utrecht is een regelmatig voorkomend verschijnsel. Zowel bij het Oudkerkhof als in de Annastraat werden dit soort ophogingen gevonden". Met deze vaststelling vervalt de hele "maaiveldhoogten-theorie" van De Groot en is een datering van de Kruiskapel in de 7e of 8e eeuw uitgesloten. Overigens dateert de eerste keer dat de H.Kruiskapel in schriftelijke bronnen voorkomt uit 1105.
    De C-14 methode is de enige wetenschappelijke en objectieve manier van vaststellen van dateringen. En de C-14 methode toont onweerlegbaar aan dat de Kruiskapel uit de 10e eeuw stamt. De Kruiskapel bevindt zich direct op Romeinse resten, waarmee onweerlegbaar wordt aangetoond dat er na de Romeinse tijd tot de 10e eeuw geen bewoning was in Utrecht. Wat St.Willibrord er dan is komen doen en wie hij hier heeft kunnen bekeren, zijn dan ook de ernstige problemen die H.L. de Groot niet noemt, maar wel bedoelt.
    Volgens H. de Groot (in hetzelfde artikel) bestaat er nauwelijks discussie over het feit dat St.Willibrord aan het eind van de 7e eeuw een kerkje herbouwde op de plaats waar er reeds eerder een had gestaan. Bovendien bouwde Willibrord een tweede kerk: de St.Salvator. Hiermee spreekt De Groot letterlijk geen onwaarheid, al bedoelt hij iets wat onwaar is. Er bestaat wel degelijk discussie over de plaats waar men deze gegevens moet plaatsen. De Groot blijft vasthouden aan Utrecht, Albert Delahaye heeft aangetoond dat het Utrecht niet geweest kan zijn, maar dat het over Tournehem in Noord-Frankrijk gaat. De schriftelijke bronnen spreken immers over de plaats Vultaburch, de stad der Vulti, die in de Gallische taal Trajectum wordt genoemd.
    
    
21. Opgraving Nieuwe Gracht/Hortus Botanicus.
    Na de Romeinse periode is het gebied lange tijd niet bewoond geweest. Dat blijkt vooral uit een pakket van circa 40 cm klei dat bovenop de Romeinse vegetatiehorizont is afgezet. In deze klei zijn enkele kuiltjes ingegraven, waarvan de oudste 11de/12de-eeuws is. Afsluitend kan geconcludeerd worden dat (in de buurt van) de oude Hortus Botanicus een inheems Romeinse nederzetting moet hebben gelegen. Deze woonplaats lag bovenop een oude stroomrug, die door de hoge ligging een goede woonplaats bood. Vervolgens is over het Romeinse niveau heen een dik kleipakket afgezet, een sedimentatieproces dat in ieder geval in de 11de eeuw, maar vermoedelijk eerder, afgerond moet zijn geweest. (Bron: Archeologische Kroniek Utrecht 1992-1993).
    De Archeologie toont hier dus onweerlegbaar aan dat er in Utrecht:
    1. na de Romeinse periode langdurige overstromingen zijn geweest en
    2. tussen de Romeinse tijd en zelfs de 11e eeuw geen enkele bewoning was in dit gebied.
    En het gebied Domplein - Nieuwe Gracht is het oudste deel van Utrecht.