Willehad predikt in Drenthe (naast een 'heilige' eik).
De traditionele opvatting is dat Willehad of Willehadus (geboren: Northumbrië, omstreeks 740 - overleden: Nordenham aan de Wezer, 8 (of 27?) november 789) een Britse missionaris was die sinds ongeveer 770 als missionaris onder de Friezen en de Saksen werkte en de eerste bisschop van Bremen werd en is heilig verklaard. Zijn naam betekent de wilskrachtige strijder.
Echter zijn locatie onder Friezen moet zijn bij de Fresones, die in Frans-Vlaanderen woonden. De Saksen woonden naast de Friezen aan Het Kanaal. Bremen was Brêmes en de Weser was de Wisera, allemaal in Noord-Frankrijk.
De Fundamentele verwarring: Nijmegen of Noyon? |
Plaatsen uit het leven van St.Willehad. In de levensbeschrijving van St.Willehad wordt voor het eerst de moord op Bonifatius vermeld. Hoewel in teksten over St.Willehad weinig plaatsen worden genoemd, zijn die allemaal te plaatsen in Frans-Vlaanderen. Waar liggen die plaatsen in een logische samenhang in Nederland en/of Duitsland? Dat Brema Bremen zou zijn is dan wel altijd aangenomen, maar nooit strikt bewezen. Waarom heeft Echternach dan Bremen in Duitsland nooit geclaimd als voormalige bezit, maar ook Dokkum niet? De fabel van Dokkum ontstond pas in de 13de eeuw.
Klik op de kaart voor een vergroting.
De visie van Albert Delahaye.
Het is en blijft opvallend dat men in Artois en Normandië in meerdere kerken vandaag de dag nog beelden van St. Willehad en St. Anscharius aantreft, wat bewijst dat hun memorie in deze streek inheems is geweest, daar zij er niet vanuit het noorden van Duitsland kan zijn verdwaald. De merkwaardige doublures van Hamburg en Bremen hebben de historische verplaatsingen nog gecompliceerder gemaakt.
St.Willehad is de eerste schrijver die in zijn vita over St.Bonifatius de moord in Dockynchirica beschrijft. De vraag is dus welke plaats dat was: Dokkum of Duinkerke? Etymologisch is alles te zeggen voor Duin-kerke, wat feitelijk de letterlijke vertaling van Dockyn-Chirica is. De oudste vermelding van Dokkum als plaats is uit 1224. Daarvoor (rond 1050) heette de plaats Doccuga. Rond 1150-1158 heette de plaats Tochingen. Op de oudste stadszegel uit 1491 heet de plaats pas Doccum. Lees meer over Dokkum.
Van St. Willehad (722 - 787), die in en bij het bisdom van St. Willibrord gearbeid heeft, wordt vermeldt dat hij zich naar Rome begaf om aan de vervolgingen te ontkomen. Vandaar keerde hij, door paus Adrianus getroost, 'naar Gallië terug
bij het graf van St. Wiilibrord” . Het graf van St.Willibrord lag dus in Gallië en niet in Echternach of Utrecht.
|
St.Willehad. De kerstening van de Saksen, die bij Karel de Grote hand in hand ging met hun bloedige onderwerping, was in eerste instantie gericht op de Saksen in het noorden en noordwesten van Frankrijk; daar was hun bijna jaarlijkse rebellie een bedreiging voor het rijk, niet op honderden kilometers afstand in Duitsland. Hij stelde St.Willehad en St.Anscharius aan tot bisschoppen van de Saksen, mede omdat de rabauwen zich tot dan toe hadden weten te ontrekken aan de greep van de Gallische en de Germaanse kerken, waar zij tussenin zaten en die geen van beide veel ambitie had getoond voor hun bekering. St. Willehad en St. Anscharius vestigden zich te Hammaburg (Hames-Boucres ten zuiden van Calais) en te Brema (Brêmes vlak daarbij). Na het bloedbad van Werethina (zuid-west van Calais, thans Frethun), waar Karel de Grote op een dag enkele duizenden Saksen liet terechtstellen, dwong hij grote groepen Saksen naar het huidige Westfalen te vertrekken, waar onbewoonde gebieden lagen, en naar het noorden van Duitsland, waar na het terugvallen van de transgressies enorme lappen nieuwland waren ontstaan. Karel de Grote deed dit, zeggen de kronieken, om het verzet van de Saksen te breken, maar ook om hun hoeven en landerijen aan zijn vrienden te geven, voegen zij er eerlijk aan toe. De kerstening had derhalve wel een bijsmaak. St. Willehad is niet uit het noorden van Frankrijk weg geweest. St. Anscharius is de Saksen gevolgd en stichtte de eerste bisschopszetel van Hamburg. De gedwongen emigraties naar het noorden van Duitsland moeten op ca. 805 gesteld worden; die naar Westfalen lagen vroeger. Dat bij grote emigraties plaatsnamen (en zelfs riviernamen!) worden meegenomen uit de oorspronkelijke streek, is een normaal en honderden malen aan te tonen verschijnsel. |
 |
Zijn plaats in de Nederlandse Kerkgeschiedenis. Het feit dat Willehad (en met hem Anscharius) onder de Saksen heeft gepredikt, verklaart de opvatting van zijn verblijf in Nederland. Het blijft vreemd dat in Nederland slechts één kerk naar deze bisschop is genoemd en wel in Emmer-Compascuum. Echter deze Willehaduskerk werd ingewijd in 1889, maar vanwege de toestroom van parochianen werd de kerk al binnen 35 jaar vervangen. De huidige kerk werd in 1924 ingewijd, en werd gebouwd op de funderingen van de vroegere kerk. De kerk is een ontwerp van de architect Herman Kroes uit Amersfoort,. Hier komen Amersfoort en Willehad samen. In Amersfoort is sprake van een vergelijkbare situatie, waar de enige kerk in Nederland (zelfs ter wereld) staat met als patroonheilige St.Ansfridus. Over Herman Kroes kun je meer lezen in de geschiedenis van Amersfoort, waar hij bestuurslid in het Katholiek Onderwijs was. In Duitsland bestaan een viertal Sint-Willehadkerken. Het geeft in elk geval dat de devotie tot Willehad niet omvangrijk en als vanouds is geweest. |
Wat weten we uit de klassieke teksten?
In 'Ontspoorde Historie" (uitgave 1999) worden 7 teksten genoemd die allen betrekking hebben op Frans-Vlaanderen. Willehad predikte onder de Fresones en Saxones, die in zijn tijd aan de kust van Het Kanaal woonden en niet in Friesland of Noord-Duitsland. De verplaatsing van deze volkeren heeft tot deze en andere mythen geleid. Lees meer bij deplacements historiques.
Tekst 171. Wijding van Willehad in een Zuidfranse kroniek: 787
De zalige Willehad is op de 3e dag voor de Iden van Juli tot bisschop gewijd voor Wimodia, Riusteri, Astergo, Lara, Nordedi en Wangis.
Bron: Chronicon Moissiacense (Moissac, Tarn et Garonne), MGS, II, p. 257.
Tekst173. Dood van Willehad: 789
...kwam hij bij de plaats Plecateshem, waar hij aan een hevige koorts begon te lijden die van dag tot dag erger werd... en waar hij stierf. Voor zijn begrafenis stroomde het vrome volk van alle kanten toe... en zij begroeven hem in Brema in de nieuwe kerk die hij gebouwd had... Willehad had 2 jaren, 3 maanden en 26 dagen het bisschopsambt bekleed.
Bron: Vita S.Willehadi, AS, nov. Ill, p. 845.
Nota: Plecateshem is Blecquenecques op 2 km noord-oost van Marquise; en Brema is Bremes-les-Ardres.